در نگاه من، مدیریت ریسک، کنترل ذهن و روانشناسی معاملهگری از اساسیترین پایههای فعالیت در بازارهای مالی هستند. تأکید بر این موضوع به معنای کماهمیت بودن استراتژی نیست. مسئله این است که حتی یک استراتژی درست، اگر با رفتار هیجانی، حجم نامناسب و بیتوجهی به ریسک اجرا شود، میتواند به زیانهای سنگین و حتی از دست رفتن سرمایه منجر شود.
دانستن نقطهٔ ورود بهتنهایی کافی نیست. باید بدانیم با چه حجمی وارد میشویم، چه مقدار از سرمایه را در معرض خطر قرار میدهیم، در چه شرایطی از معامله خارج میشویم و هنگام حرکت بازار برخلاف انتظارمان چگونه رفتار میکنیم.
برای همین، پیش از صحبت دربارهٔ ستاپها و فرصتهای معاملاتی، لازم است دربارهٔ خود معاملهگر، شیوهٔ تصمیمگیری و چارچوب کاری او صحبت کنیم.
روانشناسی، کنترل ذهن و مدیریت ریسک
روانشناسی معاملهگری به شناخت واکنشهای ما در برابر سود، زیان، ترس و طمع مربوط است. کنترل ذهن یعنی بتوانیم این واکنشها را بشناسیم و اجازه ندهیم تصمیمهای لحظهای جای برنامهٔ معاملاتی را بگیرند. مدیریت ریسک نیز چارچوبی است که مشخص میکند برای هر تصمیم، چه میزان سرمایه را در معرض زیان قرار میدهیم.
این سه موضوع به هم وابستهاند. وقتی معاملهگر تحمل پذیرفتن یک زیان برنامهریزیشده را ندارد، ممکن است حد ضرر را جابهجا کند. وقتی برای جبران عجله دارد، ممکن است حجم معاملهٔ بعدی را افزایش دهد. وقتی از جا ماندن میترسد، ممکن است بدون تکمیل شرایط ستاپ وارد بازار شود. در چنین وضعیتی، مشکل فقط تحلیل بازار نیست؛ نحوهٔ اجرای تصمیمها نیز میتواند نتیجهٔ یک روش معاملاتی را تغییر دهد.
از طرف دیگر، درصد برد بالا بهتنهایی معیار کافی برای ارزیابی یک روش نیست. رابطهٔ میان تعداد بردها و باختها، متوسط سود و زیان و هزینههای معاملات اهمیت دارد. یک روش با درصد برد پایینتر هم ممکن است نتیجهٔ مثبتی داشته باشد، اگر مجموعهٔ این عوامل به نفع معاملهگر باشد.
البته مدیریت ریسک جایگزین یک روش دارای مزیت معاملاتی نمیشود. برای دستیابی به نتیجهٔ مثبت در بلندمدت، روش باید پس از درنظرگرفتن هزینهها نیز قابلیت سوددهی داشته باشد. مدیریت ریسک به کنترل مواجهه با زیان کمک میکند، اما سوددهی یا محدود ماندن قطعی زیان را تضمین نمیکند.
اهرم را باید کنترل کرد
یکی از مهمترین مسئولیتهای معاملهگر، شناخت و کنترل اهرم است. وقتی روی حساب اهرم ۱۰۰، ۴۰۰، ۵۰۰ یا ۱۰۰۰ در دسترس قرار میگیرد، نباید این امکان را به معنای مجاز بودن هر میزان حجم معاملاتی دانست.
باید میان اهرم مجاز حساب، حجم واقعی معاملات و مارجین تفاوت گذاشت:
- اهرم مجاز حساب، سقف امکانی است که کارگزار براساس شرایط حساب و نماد در اختیار معاملهگر قرار میدهد.
- مواجههٔ واقعی با بازار به ارزش و ترکیب موقعیتهایی بستگی دارد که واقعاً باز کردهایم.
- مارجین، وجه تضمین لازم برای بازکردن و نگهداری موقعیت است و لزوماً حداکثر زیان معامله نیست.
بنابراین، تنظیم اهرم حساب روی ۱:۴۰۰ بهخودیخود به معنای معاملهکردن با حجمی معادل ۴۰۰ برابر سرمایه نیست. خطر زمانی جدی میشود که از این ظرفیت برای بازکردن موقعیتهایی بسیار بزرگ نسبت به سرمایه استفاده کنیم.
اگر حجم معامله بهاندازهای باشد که یک حرکت کوچک بازار بخش بزرگی از حساب را تهدید کند، تصمیمگیری به رفتارهای قمارگونه نزدیک میشود. در چنین شرایطی، حتی یک تحلیل درست هم نمیتواند جای حجم مناسب و مدیریت ریسک را بگیرد. اهرم میتواند هم سود و هم زیان را تشدید کند.
کال مارجین و بستهشدن اجباری معاملات نیز دقیقاً مترادف صفر شدن حساب نیستند؛ نحوهٔ برخورد با افت سطح مارجین به شرایط حساب و مقررات کارگزار بستگی دارد. حد ضرر عادی هم الزاماً در همان قیمت تعیینشده اجرا نمیشود و گپ، نوسان شدید یا اسلیپیج میتوانند زیان واقعی را از مقدار برنامهریزیشده بیشتر کنند.
ما نمیتوانیم بازار را مطابق خواستهٔ خود کنترل کنیم، اما میتوانیم پیش از ورود، دربارهٔ حجم، میزان ریسک و شرایط معامله تصمیم بگیریم. اینجاست که دیسیپلین معنا پیدا میکند.
معاملهگری را به چشم یک شغل ببینیم
اشتباه دیگری که میبینم، کوچک و کماهمیت دیدن این کار است. بعضی افراد چون معاملهگری شغل دومشان است، انتظار دارند بدون زمانبندی، آمادگی و تمرکز مشخص، در فاصلهٔ میان کارهای روزانه معامله کنند و نتیجهٔ حرفهای بگیرند.
وقتی کسی کسبوکاری راه میاندازد، برای آن وقت میگذارد، ابزار فراهم میکند، هزینهها را میشناسد و مسئولیت تصمیمهایش را میپذیرد. معاملهگری هم به همین جدیت نیاز دارد. شغل دوم بودن مانع داشتن رویکرد حرفهای نیست، اما حتی برای یک فعالیت پارهوقت نیز باید زمان و چارچوب مشخص داشت.
نمیشود تمام روز درگیر کارهای دیگر بود و بعد، صرفاً برای اینکه امروز هم معاملهای انجام داده باشیم، بهزور موقعیتی در بازار پیدا کرد. قرار نیست همیشه معامله داشته باشیم؛ لازم است زمانی وارد بازار شویم که شرایط کاری و معاملاتی ما اجازه میدهد.
دیسیپلین؛ یک سبک زندگی و فرایند کاری مشخص
منظور من از دیسیپلین فقط رعایت حد ضرر یا چند قانون روی کاغذ نیست. دیسیپلین مجموعهای از عادتها و تصمیمهای منظم است که سبک زندگی و فرایند کاری معاملهگر را شکل میدهد.
این چارچوب از موضوعات ساده اما مهم شروع میشود: چه زمانی میخوابیم، چه زمانی غذا میخوریم، چه زمانی پشت سیستم مینشینیم، چه زمانی تحلیل میکنیم و چه زمانی کار را متوقف میکنیم.
بعد به ابزار و محیط کار میرسیم: با چه دستگاهی تحلیل میکنیم؟ آیا فضای کافی برای بررسی نمودارها داریم؟ آیا محیط کارمان به تمرکز کمک میکند؟ آیا ابزارها و دادههایی که استفاده میکنیم مشخصاند؟
در روشی که من دنبال میکنم، تحلیل اصلی باید روی صفحهای با فضای کافی، مانند کامپیوتر، لپتاپ یا تبلت مناسب انجام شود. گوشی را بیشتر ابزاری برای بررسی وضعیت حساب، سفارشها و موقعیتهای باز میدانم، نه جایگزین محیط اصلی تحلیل. برای نظارت میتوان از دسترسی فقطخواندنی، مانند رمز سرمایهگذار، استفاده کرد. البته این نوع دسترسی امکان مدیریت معاملات را نمیدهد؛ بنابراین نحوهٔ دسترسی ضروری به حساب هنگام دور بودن از سیستم نیز باید از قبل مشخص باشد.
پلتفرم و منبع داده، بخشی از تحلیل هستند
فرایند کاری فقط به انتخاب دستگاه ختم نمیشود. باید روشن باشد که تحلیل را در چه محیطی انجام میدهیم، از چه دادهای استفاده میکنیم و معامله را بر مبنای قیمتهای کدام کارگزار اجرا میکنیم.
استفاده از متاتریدر یا TradingView بدون شناخت منبع داده، تصویر کاملی به ما نمیدهد. برای مثال، هنگام بررسی طلا در TradingView باید بدانیم نمودار مربوط به کدام ارائهدهنده است؛ Capital.com، FOREX.com یا منبعی دیگر.
در فرایند تحلیلی من، بررسی و مقایسهٔ دستکم سه تا چهار فید داده جایگاه مشخصی دارد. هدف این است که تحلیل به مشاهدهٔ یک نمودار محدود نشود و تفاوتهای مهم میان منابع دیده شود.
بااینحال، این مقایسه باید آگاهانه باشد. لازم است نوع ابزار، تایمفریم و مبنای قیمتگذاری را بشناسیم. قیمت یک نمودار ممکن است با قیمت قابلمعاملهٔ کارگزار یکسان نباشد. بررسی چند فید هم بهخودیخود صحت تحلیل را تضمین نمیکند؛ مهم این است که بدانیم چه چیزی را مقایسه میکنیم و این تفاوتها چه اثری بر تصمیم و اجرای معامله دارند.
وقتی این پایهها روشن باشند، میتوانیم با چارچوب منظمتری به سراغ تحلیل، انتخاب ستاپ و اجرای معامله برویم.
